Het indrukwekkende Berlijn (deel 1)

Een aantal weken geleden vertrok ik samen met mijn studiegenoten voor zes dagen naar Berlijn. De stad heeft een indruk op mij achtergelaten die moeilijk te verwoorden is. Het was niet alleen inspirerend en leerzaam, maar ook een indrukwekkende reis. Zo waren wij in Sachsenhausen, het concentratiekamp waar meer dan 30.000 mensen werden vermoord. We bezochten ook de door vrijwilligers geleide Unterwelten, een gigantische bunker waar duizenden Berlijners, tijdens de grootschalige bombardementen van de Britten en Amerikanen, zich schuil hielden. Twee verslagen over zes dagen Berlijn, wat een veel te korte periode was om de stad in zijn geheel te zien, te snappen en om met burgers enigszins diepgaande gesprekken te voeren. Bij deze het eerste deel. Volgende week verschijnt deel twee op Gebroken Pennen!

Bij aankomst in het Australische Hostel St.Chistopher’s Inn, aan de Rosa Luxembourg Strasse, tegenover het oud-communistische Volksbuhne theater, waren mijn gedachten al diep verzonken en afgedwaald in de bijzondere geschiedenis achter deze Duitse wereldstad. Na het lezen van alle passages die over Berlijn gingen in het boek ‘In Europa’ van Geert Mak en het bekijken van de gelijknamige televisieserie, merkte ik dat ik met dubbele gevoelens de trein in was gestapt. Die dubbele gevoelens zouden de rest van de week ook aanwezig blijven. Enerzijds was het een gezellig schoolreisje, georganiseerd door mede- en ouderejaarsstudenten van de opleiding Communicatie. Een reis waarin ik mensen uit andere klassen beter leerde kennen, waaronder een aantal malloten en geniale individuen, onder het genot van de nodige liters Carlsberg bier en Red Label whiskey. Anderzijds was het een reis binnen een stad waar zoveel nare dingen gebeurd zijn. Zo was dit het centrum waar Hitler met zijn gezanten de plannen smeedde om zijn Derde Rijk te verwezenlijken. Een wereldstad die keizer Wilhelm de Tweede wilde omtoveren tot het tweede door hem zo bewonderde Londen, of misschien misschien wilde hij het nog wel beter, mooier en groter dan dat maken. Een stad die letterlijk opgesplitst werd in twee delen door de komst van een 47 kilometer lange muur. In het westen zaten naast de Duitsers de Fransen, de Britten en de Amerikanen. In het oosten de Russen die het bewind voerden over de Duitsers, waarvan sommigen met sluwe afluisterpraktijken en martelingen de burgers controleerden,manipuleerden en onder druk stelden. In dit verslag zal ik ook daar verder op ingaan. We bezochten namelijk ook de beruchte Stasi-gevangenis, in het voormalige Oost-Berlijn, waar vermoedelijk duizenden mensen geïsoleerd, gemarteld en letterlijk gek gemaakt werden.

[/caption]

Dag 1: Goedkoop en lekker eten na een lange reis

Nadat wij vanuit Deventer vertrokken, vijf uur doorbrachten in de trein en aankwamen bij ons Hostel, begon de trek toe te nemen naar een koud pilsje en een stevige maaltijd. Met de groep besloten we om, zonder te reserveren, met veertig man een Argentijns restaurant binnen te stormen. Even leek de baas van deze Argentijnse tent te twijfelen om ons toe te laten, maar uiteindelijk werden we verwelkomt en kon ik genieten van drie goede spare-ribs, patat, een biertje of twee en een gezellig gesprek met één van onze ‘reisleiders’. De avond sloot ik af in een roes, dankzij de alcohol wel te verstaan.

Dag 2:

Na het ophalen van onze ‘fat bikes’ vertrokken we richting de Berlijnse ‘onderwereld’. Een Duitse vrijwilligster gaf ons in het Nederlands een tour door de Unterwelten, een enorme ondergrondse bunker die gebouwd werd om mensen veilig te stellen van de gigantische bombardementen die de stad onderging. De honderd duizenden bommen die op de stad vielen legden niet alleen de stad in puin, maar zorgde ook voor benauwde situaties in de bunker. Soms zaten er meer dan honderd mensen op nog geen 16 vierkante meter in een ruimte van de bunker ‘op elkaar gepropt’. Op verschillende hoogtes werden in de ruimtes kaarsen geplaatst om, voordat het zover was, op tijd de deuren open te gooien zodra de vlammen doofden, want dat zou betekenen dat het zuurstof op was.
Het vocht droop letterlijk van de muren, aldus de gids, vanwege de vele mensen die ongetwijfeld in spanning zaten te wachten, tot het geroffel van de bommen weer weer over was.

Slaapplaats in Der Unterwelten

Het Hostel

Glow in the dark
Regelmatig kwam het voor dat de stroom uitviel in Berlijn. Om te voorkomen dat men in paniek zou raken en het pikzwart zou zijn in de bunker, bracht men een mengsel van bepaalde stoffen met onder andere zink aan op alle muren in de bunker. Zodra het licht uitviel zorgde de muren ervoor dat er toch nog enigszins de mogelijkheid was om de weg te vinden. Onze gids maakte dankbaar gebruik van de glow in the dark muren, door regelmatig met haar zaklamp bepaalde borden en plekken te omcirkelen. Want zoals je wellicht al snapt, zorgt licht van een felle zaklamp op de muur, voor een lichtgevende plek. De reisgids adviseerde ons vanwege het mengsel met zink op de muren om tijdens de rondleiding de muren dan ook niet te zwaffelen. Wat voor gasten zou zij wel niet rond hebben moeten leiden, om dat soort termen te leren kennen?

De gids verteld ons dat het puin van de bombardementen opgeruimd werd door diezelfde mensen die in de bunker schuilden, nadat de oorlog ten einde was. Kinderen, vrouwen en mannen werden zo nogmaals geconfronteerd met de littekens die de oorlog achtergelaten had, voor zover die niet al in hun geheugen gegrift waren.
Het was raar om te beseffen, toen de gids ons vertelde dat alle heuvels waar je in Berlijn overheen loopt of fietst gevuld zijn met puin uit de Tweede Wereldoorlog. Deze werden toentertijd met zand overgoten en beplant met groen. Tot op de dag van vandaag worden nog 1 miljoen mensen ‘vermist’, die tijdens de Tweede Wereldoorlog hoogstwaarschijnlijk zijn omgekomen. Er worden dan ook nog regelmatig ‘identificatieplaatjes’ gevonden van soldaten die deze bij zich droegen. Maar ook lichaamsdelen komen nog regelmatig ‘bovendrijven’. In 2009 werden er iets meer dan 100 van deze plaatjes gevonden en afgegeven bij de Unterwelten. Elke keer dat er bouwplannen zijn, wordt eerst de gehele grond door bom-experts geïnspecteerd, om te voorkomen dat men een gebouw bouwt op bommen die niet afgegaan zijn tijdens de bombardementen, of dat ze bouwen op bewijsstukken die wellicht aan kunnen geven dat bekend is dat wederom één van de miljoen mensen omgekomen is.
Ik raad het je zeker aan om, als je naar Berlijn gaat, Der Unterwelten te bezoeken. Het geeft een beeld van de manier waarop Duitsers geleefd hebben in die tijd en deed mij beseffen dat ook de Duitsers in verschrikkelijke omstandigheden hebben moeten leven vanwege de zieke gedachtegang van hun Führer en zijn aanhangers.

Dag 3:

De stasigevangenis, Gedenkstatte hohenschönhausen

Toen het communisme nog regeerde in het oostelijke deel van Berlijn, waren de oost-Berlijners verre van ‘vrij’ zoals wij. Graffiti op muren spuiten, demonstraties houden, pamfletten ophangen en openlijk je mening uitspreken tegen het regime waren ter strengste verboden. Als burgers zich niet hielden aan deze regels, werden zij opgepakt, vaak zelfs midden op straat, om vervolgens vervoerd te worden naar een staatsgevangenis. De meeste ‘criminelen’ werden in een klein autootje gegooid, die van buitenaf leek op zo’n kleine transport-auto die gekoelde vis vervoert. Door een zak over het hoofd te trekken van de ‘misdadigers’ en uren in Berlijn rond te rijden, werden de gevangenen gedesoriënteerd en konden ze onmogelijk vermoeden dat ze uiteindelijk gevangen genomen zouden worden in een gevangenis in Berlijn.

Cellencomplex Stasigevangenis

Na een korte film gezien te hebben over de stasigevangenis begon onze rondleiding, gegeven door een vrouw van in de dertig die in gebrekkig Engels sprak. Alle ‘vermoedelijk’ gebruikte martel technieken werden geëxposeerd in het ondergrondse cellencomplex. Mensen werden gemarteld om dingen te bekennen die ze nooit gedaan hadden. Door ervoor te zorgen dat ze constant geïsoleerd werden van andere gevangenen en ze soms tot wel twee dagen lang in isoleercellen te ‘stoppen’, probeerden de ambtenaren bekentenissen los te krijgen van deze, vaak onschuldige, mensen. Isoleercellen die soms geheel bekleed waren met rubber. Mensen werden naakt in deze rubberen cel gezet, waarin een laag water lag. Je kan je voorstellen hoe het is als je een uur in een bad ligt en je huid helemaal verslapt en gerimpeld is. Maar als je dan ook nog eens in een donkere cel op rubber ligt, zit of alleen al staat, doet dit ontzettend veel pijn door de frictie die ontstaat tussen de huid en het rubber. Ook de Chinese waterdruppel marteling werd vermoedelijk toegepast. Vermoedelijk omdat gevangenen zeggen dat dit gebeurd is, maar hier nooit bewijs voor gevonden is. Bij deze marteling werden mensen in een tuig geplaatst en viel er constant een druppel op het hoofd. Na enige tijd zou zo’n druppel aanvoelen als een hamer die op het hoofd slaat, die men na enige tijd krankzinnig kon maken, misschien wel voor het hele leven.

Chinese waterdruppel-marteling

De stasigevangenis, zo begreep ik van een Berlijnse vriend, zou best eens kunnen verdwijnen. Er zouden bouwplannen zijn voor het gebied en de huidige activiteiten daar zouden te weinig opleveren. Het zou voor velen het verlies betekenen van het bewijsstuk van de onontbeerlijke manieren waarop Oost-Berlijners vernederd en gemarteld werden.
Na vertrek was de sfeer binnen de groep grimmig. Want wij vrije Nederlanders kunnen ons toch ook bijna niet voorstellen dat je voor niks in een gevangenis gepropt wordt en compleet geïsoleerd bent van de medemens en zelfs je medegevangenen. Ik praat erover met klasgenoten, waarbij het voor sommigen lijkt alsof ze het liever snel willen vergeten en weer aan het bier willen beginnen in ons hostel. Maar bij een enkeling zie ik de realisatie, de verbazing en de onbegrijpelijkheid. Want hoe kan zoiets nou gebeuren en waarom?

Volgende week plaats ik het tweede deel over onze reis in Berlijn. Hierin verwerk ik onder andere ons bezoek aan het concentratiekamp Sachsenhausen van de Nazi’s en later van de Russen, waar meer dan 30.000 mensen werden vermoord. Maar in dat artikel zal ik ook meer ingaan op de leuke kanten van Berlijn, over uitgaan in Berlijn, de Reichstag, het gedrag van dronken studiegenoten en meer.

Om op de hoogte te blijven van nieuwe artikelen op Gebroken Pennen kan je jezelf hieronder inschrijven door je mailadres in te voeren. Deze wordt alleen gebruikt om één keer per dag, alleen als er nieuwe artikelen geplaatst zijn, een mail te versturen met de titels van de nieuwste artikelen. Zo blijf je dus altijd op de hoogte van onze nieuwste posts. We gebruiken je mail in geen enkel geval voor andere doeleinden. Alvast bedankt voor de inschrijving en de reacties!

Be Sociable, Share!

•